terug naar nieuwsoverzicht

de hoogste tijd voor tapijten

Elk tapijt, elk geweven, bedrukt of geborduurd kleed of lapje vertelt haar geschiedenis en verhaal uit een ver of nabij verleden, toont haar rituelen en symboliek uit vergeten culturen en verre landen. Lees hieronder een samenvatting van Mireille Houtzager's lezing over tapijten, die zij voorafgaand aan de opening van de expo Tijd voor tapijten gaf.

foto: Imara Angulo Vidal

Om te begrijpen waar tapijten over gaan, waar ze voor staan en wat ze betekenen had ik graag – als introductie -  een stukje willen voorlezen uit de roman Het Huis van de Moskee van de Perzisch-Nederlandse schrijver Kader Abdolah uit 2005 – een roman die destijds grote indruk op mij heeft gemaakt.

verhalen vertellen

In een van de mooiste scenes uit de roman verzamelen de vrouwen zich in de herfst op de platte daken van het Huis van de Moskee om de overvliegende vogels te zien en te bestuderen die terugkeren van hun grote trek uit het noorden en noordwesten van Europa en Azië. Een aantal ervan wordt gelokt – die met de mooiste, gekleurde veren – en met een net gevangen, en in kooien op de binnenplaats gehouden om ze na te tekenen en te schilderen. Het doel van deze exercitie is om het kleurenpalet te bepalen van de nieuw te knopen tapijten die in de komende winter de kamers en de gastenkamers (vloeren en wanden) van het Huis van de Moskee zullen decoreren. Het is een feestelijk en bijzonder - jaarlijks terugkerend - ritueel waarbij verhalen worden verteld en verzonnen, herinneringen aan het afgelopen jaar worden opgehaald, kleuren worden gekozen, symbolen en patronen bedacht. Allemaal naar aanleiding van hun fantasieën over de landen waar de vogels terug vandaan zijn gekomen. Op deze manier ontstaan de gedroomde tapijtontwerpen in hun hoofden - het zijn uiteindelijk immers de mannen (zoals Abdolah’s eigen vader) die bepalen… Maar vergis je niet in hun uiteindelijke invloed: deze vrouwen zijn eigenlijk al een soort trend watchers en forecasters avant-la-lettre – een soort (archaïsche) voorlopers van Li Edelkoort!

De roman laat je anders kijken naar Perzische tapijten zoals wij die vooral kennen van de opa’s en oma’s van generaties geleden, of van bruine kroegen waar ze doorgerookt en scheef over cafétafeltjes hangen – stoffig en ouderwets. Alhoewel, tegenwoordig zijn ze weer hip en worden liefst versleten, verkleurd in patchwork als vintage te koop aangeboden bij Ikea!

En zo vertelt elk tapijt, elk geweven, bedrukt of geborduurd kleed of lapje haar geschiedenis en verhaal uit een ver of nabij verleden, toont haar rituelen en symboliek uit vergeten culturen en verre landen. Ze openen vensters – vormen letterlijk, elk voor zich en op eigen wijze, rooms-with-views! Kortom: tapijten verbroederen & verzusteren tussen rassen, geslachten, religies, en culturen.

thuis voelen

Er is echter nog veel meer aan de hand met tapijten en het materiaal waarvan ze oorspronkelijk gemaakt zijn – textiel en aanverwante, flexibele materialen én hun bijbehorende constructies (vlechten, weven, knopen), bewerkingen en verwerkingen, maar evenzo met de functies ervan. Van oorsprong vormen gevlochten wand- en vloertapijten letterlijk en figuurlijk onze behuizing, ons THUIS. Tapijten vormen de ziel van ons leven, bepalen onze existentie en onze geschiedenis.

Met de voor de hand liggende constatering dat deze kleden bovendien warmte vasthouden en uitstralen, geluiddempend en akoestiek-bevorderend zijn, zijn we er nog niet… De tapijten hebben kleur, structuur, textuur, een patroon, dessin of beeldende voorstelling die ons visueel en mentaal begeesterd en kan inspireren. Zo weten we bijvoorbeeld van keizer Karel V dat hij op reis altijd zijn lievelingswandtapijten liet oprollen om ze elders in zijn grote rijk weer op te laten hangen - puur om zich THUIS te voelen. En hij is de eerste en ook de enige niet die dit vanaf circa 1400 regelmatig zouden doen.

Precies dát zou veel later  in de 20e eeuw een globetrotter/ wereldburger als de beroemde Franse architect Le Corbusier er toe brengen om monumentale wand- & vloertapijten te ontwerpen en te promoten. In zijn ogen is de moderne mens in de toekomst voorbestemd een nieuwe nomade te worden die er op voorbereid moet zijn om overal in de wereld, tijdelijk een onderkomen te huren in moderne, functionele en gelijkwaardige woontorens. Om overal THUIS te kunnen zijn neemt hij/zij in de bagage, naast kleding, zijn/ haar eigen opgerolde tapijten mee en rolt deze uit en hangt ze op om de anonimiteit op te heffen en er een persoonlijke, identificeerbare ruimte van te maken.

Kortom: van vluchtelingen, asielzoekers, globetrotters en wereldburgers kunnen we leren – zoals expliciet blijkt uit het concept van deze interessante tentoonstelling Tijd voor Tapijten.

 

lees hier de hele tekst van de lezing

meer weten over de expo tijd voor tapijten? neem contact op met Atty Bax

013 7508448a.bax@bkkc.nl